Amor Omnia Vincit

(het beste te lezen met de muziek ter plekke)

Clifton Chenier leerde ik kennen achter een glas bier. Het bier in Zeeland was het bier van België, zo zuidelijk in Nederland en eigenlijk niet tot Holland horend. Westmalle dubbel, gewoon van de tap.

De bruine drap van het Belse gerstenat is het vocht van de blues, met name de blues uit Louisiana, de cajun.

De platencollectie van café Flora was uiterst bescheiden. En hoe later op de avond, bij het betreden van de nacht, lag Chenier steevast uren achtereen op de draaitafel.

Het werk was gedaan – le malheur du monde naar de redactie in Vlissingen doorgefaxed. Hoewel murw en vermalen, geplet als een gerstekorrel, waren we toch jonge honden. De nacht beloofde de zwoele klanken van katoenvelden, de hitte van de cajun, oorden zo anders dan de vette klei van het Zeeuwse waar de wrakende God buldert in de kruinen van de populieren langs de dijk.

De nacht beloofde de vergetelheid, de verzwegen vriendschap van ons drieën. In café Flora, met Clifton Chenier.

De man naast mij op de foto is beroeps romanticus René de Dreu. Ik denk dat de kiek gemaakt is met mijn Minox door Mieke van der Jagt. Zij complementeerde ons drietal – verslaggevers van de Provinciale Zeeuwse Courant.

Er moest wel gewerkt worden – lange, lange uren die overgingen in een eindeloze nacht in café Flora aan de Markt.

Waar spraken we over? Wat deden we behalve Westmalle dubbel drinken? Spraken we over de krant? Over de spiegeleieren van de kroegbaas die daar een prijs mee gewonnen had? Over de liefde die aan alle kanten knelde? Bij God, ik weet het niet meer. We zaten. Zaten totdat de dubbel een soort eeuwige roes gaf, waarin verloren gevoelens verdronken.

Dat paste bij de blues, de blues van Clifton Chennier. Dat paste bij het treurige interieur van een Hollandse stamkroeg, met zijn obligate, kuis versleten tapijtjes op tafel, de te bruine lambrizering en de zatte fotograaf in de hoek.

(Clifton Chenier, Dry Your Eyes, van het album I’m Here!, 1982. Klik op link om muziek te beluisteren)

Misschien zou hij het moeten zeggen. ‘Jongens, moe lijdt vreselijk. Dit kan zo niet langer, we moeten er wat aan doen.‘ Maar voor Jo en Maarten, en misschien ook voor Nico en Gerard, zou euthanasie onbespreekbaar zijn, dat wist hij nu al. Die waren niet van God los, zoals hij. ‘Nee zeg, dat zou moe nooit gewild hebben.’ Hij hoorde ze het al zeggen. ‘Moe was zo gelovig’. Het was ook een onmogelijke keuze. Moe ging zo langzaam achteruit, dat je moeilijk kon zeggen wanneer en waarom het genoeg was. Ze hoestte een tijdje erg, had het benauwd, maar dat kon toch geen reden zijn om haar een spuitje te geven. En laatst had ze een akelige doorligwond op haar heup, maar of die nu een ondraaglijk lijden veroorzaakte, wist niemand. En al kreeg ze iets ernstigs. Al kwam er een aanleiding. Dan nog zouden ze er niet uitkomen, met zijn twaalven. Lafaards waren ze. Vroeger hadden ze ook altijd door stilzwijgen de harmonie bewaard. Dus wie durfde er nu te zeggen: dit is mensonwaardig, we moeten moe uit haar lijden verlossen? Als hij het rijtje afging, stuitte hij bij iedereen op bezwaren. Toos had, ondanks haar moederlijke neigingen, niet genoeg gezag om haar mening door te drukken. Jan bemoeide zich niet veel met de familie. Piet durfde niet op een dokter af te stappen. Nico werd te veel gezien als een dwarsligger. Gerard was geen voortrekker. Zelf werd hij misschien niet serieus genoeg genomen. Marian vonden ze een buitenbeentje. Frans was oké, maar had als kleintje misschien niet voldoende stem. Guus had datzelfde probleem. En Lucie… ja, die was dan misschien de enige van wie ze het allemaal zouden accepteren. Iedereen vond Lucie aardig. Maar het was de vraag of ze het lef had om een beslissing te nemen. Moe hield niet van ruzie in huis. ‘Hou jullie mond, ga wat doen.’ Nu, hier waren ze dan, haar twaalf kinderen. Thuis hadden ze het altijd goed met elkaar uitgehouden omdat ze zich niet te veel met elkaar bemoeiden. En zo, met dezelfde afstandelijkheid en omzichtigheid, ontweken ze ook nu behendig de allermoeilijkste vraag. De show van Hennie Huisman was afgelopen. Hij gaf moe een paar slokjes koffie met de plastic spuit. Ze slikte gretig, terwijl ze hem strak bleef aankijken. Hij wist niet of ze hem herkende. Meestal zei hij niet veel de hele avond. Hij kon haar toch niet gaan toespreken als een kind: ‘Zó, we gaan je straks lekker een schone luier omdoen.’ Vroeger hadden ze ook niet veel gepraat. Toch had hij het goed gehad met moe. Hij herinnerde zich de donkere, koude winterochtenden, wanneer hij eerder wakker was dan de rest en als eerste naar beneden ging. Moe was dan al in de keuken bezig. Ze zette thee, sneed grote plakken kaas van een Edammer. Ze had de snelste handen van de wereld. ‘Ben je er al, ga maar bij de kachel zitten.’ En dan mocht hij op het houtvaatje zitten en kwam moe hem een broodje met roomboter brengen. Ze was een Maria in burger. Terwijl hij toch niet zou kunnen zeggen wat ze dan zo goed had gedaan. Er waren geen leuke uitjes geweest, geen cadeautjes, privileges. Laat staan intieme onderonsjes. Maar moederliefde kon kennelijk ook zonder dat alles worden overgebracht. Hij legde zijn boek opzij. Moe was in slaap gevallen. Ze zat nog precies hetzelfde als drie uur geleden. Hij ging even een rondje lopen, hij kreeg het benauwd binnen.

Uit: Het zwijgen van Maria Zachea, Judith Koelemeijer

Riding in a car without talking,
Swimming out much further than you should,
Saying words what had long been forgotten
Packing it up when you're ready to.
Leaving now with no place to be going
standing up when you didn't think you could.
Reading words from a page, hearing someone play
something that makes your stomach ache.

I know everything I love is gonna leave me.
I know everything I love is gonna leave.
I know everything I love has got to leave me...
Still I want it, I want it, I want it.
Still I want it, I want it, I want it.
Still I want it, I want it, I want it.

Watching the city out over the water,
Holding some small part of history.
Walking alone, far from home,
Keeping something's for yourself.

Seeing what you know change
Talking on the porch til 4am
Taking a plane and hearing someone say
"It's so good to see you."

I know everything I love is gonna leave me.
I know everything I love is gonna leave.
I know everything I love has got to leave me...
Still I want it, I want it, I want it.
Still I want it, I want it, I want it.
Still I want it, I want it, I want it.

(Liz Durrett, Far From Home, 2007. Klik op link om muziek te beluisteren)

Zen spreekt over het ‘oorspronkelijk gezicht’. De staat waarin je enkel en alleen bent. Zoals mijn kater Janneman zich niet afvraagt of hij wel aardig is, of hij morgen leeft, of hij mij iets schuldig is.

Vandaar dat onze liefde voor dieren, mijn liefde voor hem, zo ongecompliceerd is.

Wij kennen een God. Daar begint de schuld.

En, ergens onderweg, zijn wij het vermogen verloren te zijn, niet meer te zijn dan de persoon die mijn naam draagt, één en gelijktijdig gescheiden van jou.

Ik worstel met de vraag van het waarom. Omdat dit verlies zo inherent ontroostbaar is. Ik zie prachtige mensen verliezen. Het maakt me somber, alleen.

Er zijn sterke schouders. Schouders die dragen. Omdat we een God kennen. Schouders van schuld.

Have You Forgotten
I can't let you be,
Cause your beauty won't allow me.
Wrapped in white sheets,
Like an angel from a bedtime story.
And shut out what they say,
Cause your friends are fucked up anyway.
And when they come around,
Somehow they feel up and you feel down.

When we were kids,
We hated things our parents did;
We listened low to Casey Kasem's radio show.
That's when friends were nice,
To think of them just makes you feel nice.
The smell of grass in spring
And October leaves cover everything.

Have you forgotten how to love yourself?
Have you forgotten how to love yourself?

I can't believe
All the good things that you do for me.
Sat back in a chair
Like a princess from a faraway place.
Nobody's nice,
When you're older your heart turns to ice.
And shut out what they say;
they're too dumb to mean it anyway.

When we were kids,
We hated things our sisters did.
Backyard summer pools
And Christmases were beautiful.
And the sentiment
Of coloured mirrored ornaments.
And the open drapes
Look out on frozen farmhouse landscapes.

Have you forgotten how to love yourself?
Have you forgotten how to love yourself?
Have you forgotten how to love yourself?
Have you forgotten how to love yourself?
Have you forgotten how to love yourself?
Have you forgotten how to love yourself?

(Red House Painters, Have You Forgotten, van het album Songs for a Blue Guitar, 1996. Klik op link om muziek te beluisteren)

'Wat sta je daar aarzelend en weifelend?
Waarom weifel je toch zo?
De wereld kan je verlangens niet vervullen,
maar haar verlaten wil je niet.
Trouwens, hoe gaat het eigenlijk met je?
Heb je vrede?
Heb je die wel?'

Lina Sandell-Berg

(voor Ida die jarig wil zijn)

Mijn rabbi heeft een zilveren Boeddha,
mijn priester een talisman van jade.
Mijn dokter ziet een prachtig voorteken
in onze late najaarszomer.

Mijn rabbi, mijn priester stalen hun kleinood
van planken in het heilige der heiligen.
Die kleinoden kun je niet eten.
Ze vragen zich af wat ze ermee moeten.

Mijn dokter is gelukkig als een varken
hoewel hij sterft aan naakt in de kou staan.
Hij is klaar met zijn handboek
over de fallus als een fallisch symbool.

Mijn zenmeester is een grote ouwe gek.
Ik betrapte hem gisteren terwijl hij me aanbad,
dus heb ik hem in een smerige hoek gezet
bij mijn rabbi, mijn priester en mijn dokter.

Uit: Gedichten, Leonard Cohen (vertaling Remco Campert)

Oh the sisters of mercy they are not
Departed or gone,
They were waiting for me when I thought
That I just can’t go on,
And they brought me their comfort
And later they brought me this song.
Oh I hope you run into them
You who’ve been traveling so long.

Yes, you who must leave everything
That you can not control.
It begins with your family,
But soon it moves round to your soul.
Well, I’ve been where you’re hanging
I think I can see how you’re pinned.
When you’re not feeling holy,
Your loneliness said that you’ve sinned.

Well they lay down beside me
I made my confession to them.
They touched both my eyes
And I touched the dew on their hem.
If your life is a leaf
That the seasons tear off and condemn
They will bind you with love
That is graceful and green as a stem.

When I left they we’re sleeping,
I hope you run into them soon.
Don’t turn on the light
You can read their address by the moon;
And you won’t make me jealous
If I hear that they sweeten your night
We weren’t lovers like that
And besides it would still be all right
We weren’t lovers like that
And besides it would still be all right.

(Beth Orton zingt Sisters Of Mercy van Leonard Cohen)

Suzanne takes you down to her place near the river
You can hear the boats go by
You can spend the night beside her
And you know that she’s half crazy
But thats why you want to be there
And she feeds you tea and oranges
That come all the way from China
And just when you mean to tell her
That you have no love to give her
Then she gets you on her wavelength
And she lets the river answer
That you’ve always been her lover
And you want to travel with her
And you want to travel blind
And you know that she will trust you
For you’ve touched her perfect body with your mind.

And Jesus was a sailor
When he walked upon the water
And he spent a long time watching
From his lonely wooden tower
And when he knew for certain
Only drowning men could see him
He said all men will be sailors then
Until the sea shall free them
But he himself was broken
Long before the sky would open
Forsaken, almost human
He sank beneath your wisdom like a stone
And you want to travel with him
And you want to travel blind
And you think maybe youll trust him
For he’s touched your perfect body with his mind.

Now suzanne takes you hand
And she leads you to the river
She is wearing rags and feathers
From salvation army counters
And the sun pours down like honey
On our lady of the harbour
And she shows you where to look
Among the garbage and the flowers
There are heroes in the seaweed
There are children in the morning
They are leaning out for love
And they will lean that way forever
While suzanne holds the mirror
And you want to travel with her
And you want to travel blind
And you know that she will trust you
For shes touched your perfect body with her mind.

(Nick Cave zingt Suzanne van Leonard Cohen)

If it be your will
That I speak no more
And my voice be still
As it was before
I will speak no more
I shall abide until
I am spoken for
If it be your will

If it be your will
That a voice be true
From this broken hill
I will sing to you
From this broken hill
All your praises they shall ring
If it be your will
To let me sing
From this broken hill
All your praises they shall ring
If it be your will
To let me sing

If it be your will
If there is a choice
Let the rivers fill
Let the hills rejoice
Let your mercy spill
On all these burning hearts in hell
If it be your will
To make us well

And draw us near
And bind us tight
All your children here
In their rags of light
In our rags of light
All dressed to kill
And end this night
If it be your will

If it be your will.

(Antony zingt If It Be Your Will van Leonard Cohen)

Well my friends are gone and my hair is grey
I ache in the places where I used to play
And I’m crazy for love but I’m not coming on
I’m just paying my rent every day
In the tower of song

I said to Hank Williams: how lonely does it get?
Hank Williams hasn’t answered yet
But I hear him coughing all night long
A hundred floors above me
In the tower of song

I was born like this, I had no choice
I was born with the gift of a golden voice
And twenty-seven angels from the great beyond
Well they tied me to this table right here
In the tower of song

So you can stick your little pins in that voodoo doll
I’m very sorry, baby, doesn’t look like me at all
I’m standing by the window where the light is strong
Ah they don’t let a woman kill you
Not in the tower of song

Well you can say that I’ve grown bitter
But of this you may be sure
The rich have got their channels in the bedrooms of the poor
And there’s a mighty judgement coming, but I may be wrong
You see, you hear these funny voices
In the tower of song

I see you standing on the other side
Don’t know how the river got so wide
I loved you baby, way back when
And all the bridges are burning that we might have crossed
But I feel so close to everything that we’ve lost
We’ll, we’ll never have to lose it again

Now I bid you farewell, I don’t know when I’ll be back
There moving us tomorrow to that tower down the track
But you’ll be hearing from me baby, long after I’m gone
I’ll be speaking to you sweetly
From a window in the tower of song

Well my friends are gone and my hair is grey
I ache in the places where I used to play
And I’m crazy for love but I’m not coming on
I’m just paying my rent every day
In the tower of song

(Leonard Cohen zingt zijn eigen nummer Tower Of Song met begeleiding van U2)